ABD'den Türkiye'ye 100 kültür varlığı iade edildi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD'den Türkiye'ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığını İstanbul Arkeoloji Müzelerinde kamuoyuna tanıttı. Aynı etkinlikte, farklı ülkelerde ve koleksiyonlarda bulunan Boubon kökenli eserleri bir araya getiren "Kaçış Yok: Boubon" sergisinin açılışını gerçekleştirdi.

Ersoy, eserlerin sadece fiziksel olarak yer değiştirmediğini, aynı zamanda ait oldukları kültürel bütünlük içinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Programda Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da yer aldı ve iade sürecinde bilimsel araştırmalar ile uluslararası iş birliğinin önemine dikkat çekildi.

Mayıs 2026'da ABD'de bir müzayede evinde satışa çıkarılan Anadolu kökenli eserler için Kültür ve Turizm Bakanlığı harekete geçti. Hazırlanan bilimsel veriler ve belgeler, Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile paylaşıldı. Bu çalışmalar sonucunda eserlerin satışının durdurulması ve Türkiye'ye iadesi sağlandı.

İade edilen eserler arasında Tokat'ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli 40 parça önemli bir yer tutuyor. MÖ 2300 ile 2000 yıllarına tarihlendirilen bu eserler, Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun gelişmiş metal işçiliğini yansıtıyor. Törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplardan oluşan bu grup için Prof. Tahsin Özgüç'ün bilimsel çalışmaları referans alındı.

Horoztepe'de 1953 yılında yapılan kaçak kazılar ve kurtarılan buluntulara dair kayıtlar da araştırmalarda kullanıldı. Bu veriler, eserlerin yurt dışına çıkarılma ve müze koleksiyonlarına giriş süreçlerini aydınlatan belgelerle desteklendi. Yaklaşık 70 yıl sonra gerçekleşen iade, farklı bilimsel ve tarihî kanıtların birlikte değerlendirilmesiyle mümkün oldu.

Türkiye'ye kazandırılan ikinci önemli grup ise Burdur'un Düver Köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levhadan oluşuyor. Bu Arkaik Dönem eserleri MÖ 6. yüzyıla tarihleniyor. Dönemin yapılarında kullanılan levhaların bezeme, biçim ve üslup özellikleri bilinen örneklerle karşılaştırıldı ve arşiv kayıtları üzerinden eserlerin dağılımı izlendi.

Bakan Ersoy, 2022 yılında ABD'den, 2024 yılında Danimarka'dan ve 2025 yılında Virginia Güzel Sanatlar Müzesi'nden gerçekleştirilen iadelerin ardından J. Paul Getty Müzesindeki eser grubunun da Türkiye'ye kazandırıldığını açıkladı.